sobota, 23 września 2017

Jak piszemy wyraz „siostra”?

Czy wyraz siostra w odniesieniu do członkini zgromadzenia religijnego powinien być zapisywany wielką literą? To pytanie od pana Bartka dziś stanowi temat kolejnych rozważań.

Rzeczownik siostra bez względu na znaczenie zapisujemy małą literą (zob. siostra Faustyna Kowalska). Nie dotyczy to jednak nazwy własnej zgromadzenia zakonnego, kiedy to należy użyć wielkiej litery (por. Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi czy Zgromadzenie Sióstr Świętego Józefa i inne).

Przy okazji warto wskazać, że skrót utworzony od tego wyrazu to s.

środa, 20 września 2017

Krótka refleksja o kultywowaniu

Pani Marzena zapytała mnie niedawno o czasownik kultywować w połączeniu z rzeczownikiem tradycja. Mówimy, że kultywuje się tradycji czy może tradycję? O tym właśnie są dzisiejsze rozważania.

Rzecz jest bardzo jednoznaczna, a przy tym nieskomplikowana. Czasownik kultywować wymaga, aby rzeczownik, który za nim stoi, miał formę biernika. To oznacza, że poprawnie zbudujemy swą wypowiedź, jeśli powiemy, że kultywuje się tradycję, a nie *tradycji.

niedziela, 17 września 2017

Kilka uwag na temat fleksji rzeczownika „pendrive”

Pendrive to – jak powszechnie wiadomo – urządzenie służące od przenoszenia różnych plików komputerowych. Czy jednak wiemy, w jaki sposób poprawnie go odmieniać?

Rozważania zacząć warto od tego, że deklinacja omawianego dziś rzeczownika jest jak najbardziej zalecana. Ponieważ ostatnia głoska to tzw. nieme „e”, należy poprzedzić odpowiednie końcówki apostrofem, co wyjątkowo nie dotyczy jednak miejscownika. Stąd: M. pendrive [czyt. pendrajw]; D. pendrive’a [czyt. pendrajwa]; C. pendrive’owi [czyt. pendrajwowi]; B. pendrive; N. pendrive’em [czyt. pendrajwem]; Msc. pendrivie albo pendriwie [czyt. pendrajwie].

Liczbę mnogą również sygnalizujemy za pomocą apostrofu: pendrive’y [pendrajwy], pendrive’ów [pendrajwów] itd.

czwartek, 14 września 2017

Gdzie pada akcent w wyrazie „papryka”?

Fot. Wikipedia
Pan Damian zadał mi ostatnio pytanie dotyczące rzeczownika papryka, a ściślej o jego wymowę. Jak zauważył mój korespondent, niektórzy akcentują w tym wyrazie pierwszą sylabę [PApryka], inni zaś – drugą [paPRYka]. Kto akcentuje poprawnie?

To ciekawe, ale słowniki dopuszczają dwojakie akcentowanie. Ciekawe jest również to, że pierwszy sposób wymawiania [PApryka] uchodzi za wzorcowy. Wynika to nie z tego, że ów rzeczownik pochodzi od języka łacińskiego lub greckiego, co zobowiązywałoby nas do akcentowania trzeciej sylaby od końca (zob. mateMAtyka, FIzyka itp.), ale z tego, że wyraz ten pochodzi od języka węgierskiego, który akcentuje każdy wyraz na pierwszej sylabie. W wypadku rzeczownika papryka tak się składa, że pierwsza sylaba to jednocześnie trzecia sylaba od końca.

Wobec powyższego przypomnijmy, że drugi wariant akcentowania [paPRYka] ma charakter potoczny. To oznacza, że w oficjalnej polszczyźnie lepiej akcentować pierwszą sylabę, która jest zarazem trzecią sylabą od końca.

poniedziałek, 11 września 2017

Jak pisać o BREXICIE?

Brexit (celowo zapisany w temacie wielkimi literami) jest wyrazem angielskiej proweniencji powstałym w wyniku połączenia dwóch wyrazów – British ‘brytyjski’ i exit ‘wyjście’. Oznacza, jak z pewnością wielu z nas wie, zapoczątkowany referendum z czerwca 2016 roku proces opuszczenia (wyjścia) Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej. Czy należy zapisywać go wielką literą?

Nie jest to bynajmniej nazwa własna. Z tego powodu wyraz ten powinien być zapisywany małą literą (brexit). Praktyka pokazuje jednak, że zwykle zapisujemy go wielkimi literami. Nie jest to godne pochwały, dlatego warto propagować pisownię małymi literami, co niniejszym na łamach tych oto rozważań czynię.