Jak pisać o „radzie pedagogicznej”?

„Czy wyrażenie rada pedagogiczna należy zapisać wielkimi literami?” – tym oto pytaniem rozpoczyna się wiadomość od pani Agnieszki. Odpowiedź pada dziś na Językowych rozważaniach.

Określenia tego typu (podobnie jak na przykład grono pedagogiczne) zapisujemy małą literą. Nie mają one bowiem statusu nazwy własnej, a tylko takie w myśl ortograficznej zasady zapisujemy wielkimi literami.

Kłopotliwe zestawienia, czyli kilka słów o użyciu dywizu

Zestawienia, czyli połączenie dwu samodzielnych wyrazów, budzą nierzadko nasze ortograficzne wątpliwości. Ileż to razy zastanawialiśmy się nad pisownią takich zestawień, jak np. artysta(-)malarz, nauczyciel(-)polonista. Czy między tymi wyrazami konieczny jest dywiz?

Zasada mówi jednoznacznie, że łącznika (czyli rzeczonego dywizu) używamy wtedy, gdy wyrazy składające się na zestawienie występują albo w stałych parach (np. hokus-pokus, czary-mary, gadu-gadu), albo wówczas, gdy człony są znaczeniowo równorzędne (np. kupno-sprzedaż). Jeżeli jednak drugi człon danego zestawienia jest określeniem pierwszego, nie stosujemy łącznika, dlatego przykłady z pierwszego akapitu nie wymagają kresek. Poprawny wariant zapisu jest więc następujący: artysta malarz, nauczyciel polonista.

Czy wyraz „awizo” odmienia się?

Dostałem dzisiaj awizo, czyli zawiadomienie o nadejściu przesyłki, którą należy odebrać w placówce pocztowej. Tak właśnie zrobiłem, ale przy tej okazji począłem się zastanawiać, czy wyraz ten podlega odmianie.

Okazuje się – ku mojemu zadowoleniu, bo przepadam za odmianą wszystkiego, co można odmienić – rzeczownik awizo można swobodnie deklinować. Mówimy więc, że otrzymało się awizo, nie wzięło się awiza, można przyglądać się awizu (nie: *awizowi) itd. Całość odmiany dostępna tutaj.

„Ustąp miejsce” – czy tak można?

Ustąp miejsce potrzebującym – takie zdanie przeczytała niedawno pani Joanna z Rzeszowa w autobusie komunikacji miejskiej. Ponieważ nie była ona pewna poprawności wspomnianej frazy, napisała do mnie w tej sprawie wiadomość. Ja zaś postanowiłem uczynić z tego zagadnienia kolejny temat rozważań.

Niewątpliwie w tym konkretnym przykładzie mamy do czynienia z błędem składniowym. Czasownik ustępować łączy się bowiem z dopełniaczem. To z kolei oznacza, że poprawna konstrukcja to ustąp miejsca (nie: *ustąp miejsce). Ów błąd wymaga zatem korekty.

Jak wymawiać słowo „triduum”?

Wraz z Wielkim Czwartkiem rozpoczyna się w Kościele czas Triduum Paschalnego – najważniejszego święta w ciągu roku dla wierzących, który rozpoczyna się w czwartek, a kończy w sobotę. Wyrazowi „triduum” chciałbym poświęcić kolejny artykuł na stronie. Rzecz będę rozpatrywał w kategoriach lingwistycznych. Mówiąc ściślej, skupimy się dziś na wymowie wspomnianego rzeczownika.

Wyraz triduum bywa niekiedy wymawiany dwusylabowo [tri-dum]. Tymczasem jego prawidłowa wymowa powinna się odbyć z wydłużoną artykulacją głoski [•u] [trid•um, tj. tri-du-um]. Rzeczownik ten należy zatem wymawiać w podobny sposób, jak czyni się to z wyrazem zoo, o którym swego czasu już pisałem.

Przy okazji pragnę złożyć Państwu najserdeczniejsze życzenia wielkanocne. Niech tegoroczne święta upłyną Wam w spokojnej i pełnej rodzinnego ciepła atmosferze. Życzę, aby codzienne troski w tym szczególnym czasie odeszły na dalszy plan i aby była to okazja do krótkiego, ale treściwego odpoczynku od zmartwień.