„Ten por” czy „ta pora”?

Fot. Wikipedia

Pora czy por – jak nazywamy warzywo zaprezentowane na zdjęciu? Oto pytanie na wtorkowe rozważanie. Zrodziło się ono w mojej głowie jeszcze w weekend. Pora poświęcić temu zagadnieniu artykuł.

W polszczyźnie ogólnej warzywo, o którym dziś mowa, nazywa się por. Rzeczownik ten jest bowiem rodzaju męskiego. Należy więc odmieniać go, jak następuje: D. pora (nie: pory); C. porowi (nie: porze); B. por albo pora (nie: porę); N. porem (nie: porą); Ms. porze; W. porze! (nie: poro!).

Świeczniki „mosiądzowne”?

Pani Ania nadesłała to oto zdjęcie na skrzynkę „Językowych rozważań”. Jej uwagę zwrócił przymiotnik mosiądzowny. Czy jest on poprawny? Otóż nie. Takiego wyrazu nie ma bowiem w zasobach leksykalnych polszczyzny!

Świecznik może być albo mosiężny, albo – choć to forma rzadsza, aczkolwiek bardziej podobna do tej ze zdjęcia – mosiądzowy. Oba te przymiotniki znaczą coś zrobione z mosiądzu.

Czy idea może być idealistyczna?

To – jakże ciekawe – pytanie  zadał mi niedawno za pośrednictwem skrzynki pocztowej pan Miłosz. Dziś swoje spostrzeżenia na ten temat publikuję na łamach Językowych rozważań.

Mnie nie razi wyrażenie idealistyczna idea na płaszczyźnie semantycznej (znaczeniowej). Idea wiąże się z myślą, poglądem, a z kolei idealistyczny z czymś idealnym. Z tego wynika, że idealistyczna idea to inaczej idealistyczna myśl.

Jeśli jednak owo połączenie komuś przeszkadza (np. z powodów brzmieniowych), z powodzeniem można zastąpić rzeczownik idea myślą albo na przykład poglądem. Można również poszukać synonimu dla przymiotnika idealistyczna (może nim być np. utopijna).

O semantycznej różnicy między wyrazami „znamienny” i „znamienity”

Znamienny oraz znamienity to dwa przymiotniki, które ze względu na pewne podobieństwo mogą być ze sobą mylone. Ponieważ oba znaczą co innego, warto zapamiętać ich definicje, by nie robić błędów.

Znamienny to wyraz, którym określamy coś właściwe komuś lub czemuś, czyli – innymi słowy – coś typowe, charakterystyczne (zob. Strzelanie z procy to znamienne dla chłopców w wieku Stasia). Znamienity z kolei oznacza coś cenionego ze względu na swoje zalety, zasługi (por. Wśród zaproszonych są znamienici goście).

Z powyższych rozważań wynika – mam nadzieję – jasno, że wyrazów tych mylić nie wolno. Oba wszak niosą z sobą inne znaczenie.

„Na sali” czy „w sali” – która forma jest poprawna?

Które z wyrażeń (na sali czy w sali) jest prawidłowe? Od czego zależy, którego przyimka użyć?

Kwestia dotycząca tego, którego z przyimków użyć, zależy albo od uzusu, czyli zwyczaju, albo od tego, co chcemy jasno wyrazić. Zasadniczo w tym konkretnym przypadku można spotkać oba przyimki (tj. i na sali, i w sali), aczkolwiek oba wskazują nam na coś innego.

Otóż praktyka pokazuje, że wyrażenia przyimkowego na sali częściej użyjemy w odniesieniu do dużej sali (por. na sali gimnastycznej). Jeśli zaś rzecz dotyczy niewielkiego pomieszczenia, częściej mamy zwyczaj sięgnąć po wyrażenie w sali (zob. w sali nr 6).