„Swoją drogą” – z przecinkiem czy bez?

Czy po sformułowaniu swoją drogą, które zdarza nam się wkomponowywać w swoje wypowiedzi, umieszczamy przecinek? Sprawa nie jest jednoznaczna.

Wyrażenie swoją drogą bywa używane przez użytkowników polszczyzny, kiedy zdaniem nadawcy należy powiedzieć coś jeszcze o tym, o czym jest mowa. Pozwala to spojrzeć na to, co zostało powiedziane, z innego punktu widzenia (por. Słyszałem jej przemówienia. Swoją drogą, ładnie wyglądała.).

Interpunkcja związana z tym wyrażeniem – jak pokazuje praktyka – nie jest jednolita. Czasem wydziela się swoją drogą przecinkiem, a czasami nie. Jak być powinno? Sam opowiadam się za użyciem przecinka (bądź innych znaków interpunkcyjnych), gdyż w moim przeświadczeniu owo wyrażenie ma charakter wtrącenia, a te – zgodnie z zasadami interpunkcyjnymi – należy wydzielać przecinkami bądź myślnikami. Jak wolno mi jednak przypuszczać, brak przecinka nie jest rażącym błędem.

Problem z językami

Ciekawe pytanie wpłynęło niedawno od pani Doroty. Zapytała ona o poprawność zdania: „Kolegium naucza w pięciu językach”. Czy jest ono poprawne? Tak, ale zależy, co chce się powiedzieć.

Z kontekstu, który przytoczyła pani Dorota, wynika, że zdanie to mówi o tym, iż w kolegium można się uczyć pięciu języków obcych (do wyboru: angielski, niemiecki, francuski, hiszpański oraz włoski). W tym sensie zdanie to nie brzmi szczęśliwie, ponieważ sugeruje, że wykładane przedmioty, które oferuje szkoła, są nauczane w różnych językach. Należałoby więc napisać po prostu, że placówka oferuje możliwość uczenia się pięciu języków.

„Puenta” czy „pointa”?

Na lekcjach języka polskiego – jak wiemy – niemało się czyta (przynajmniej w teorii). Często staram się z uczniami doszukiwać swego rodzaju pouczenia wypływającego z omawianych utworów. Szukamy więc nierzadko puenty czy pointy? Która forma jest poprawna?

Puenta to wyraz o dwu znaczeniach. Oznacza ‘krótkie, często dowcipne, podsumowanie jakiejś wypowiedzi lub utworu literackiego’ albo ‘zakończenie jakiegoś procesu, działania lub jakiejś sprawy, które nadaje im szczególny sens’. Jest to rzeczownik francuskiej proweniencji.

W polszczyźnie omawiany dziś wyraz może być zapisywany na dwa sposoby – albo w wersji spolszczonej (puenta), albo z francuska (pointa). Obie wersje są poprawne. Niejednokrotnie mówiłem już, że jako polonista jestem miłośnikiem spolszczania wszystkiego, co spolszczyć się da, dlatego sam używam formy puenta.

Kilka słów o „gotowości”

Pan Bartłomiej ma pytanie dotyczące składni. Ściślej rzecz biorąc, zastanawia się on nad wyrazem gotowość. Czy musi się on łączyć z przyimkiem do (np. gotowość do czegoś)?

Rzeczownik gotowość może się łączyć z innym rzeczownikiem za pomocą przyimka do, ale nie musi. Można zatem mówić o gotowości do pracy albo o gotowości pracy. Polszczyzna dopuszcza obie te konstrukcje.

„Śmiali się” czy „śmieli się”?

Czy wiedzą Państwo, że czasownik śmiać się ma swoją oboczną formę męskoosobową w czasie przeszłym? Jeśli nie, to zachęcam do lektury najnowszych rozważań.

Możemy mówić, że oni się śmiali albo że oni się śmieli – obie te wersje są poprawne, o czym w Małym słowniku wyrazów kłopotliwych pisze Mirosław Bańko. Badacz twierdzi, że forma śmiali się ma „dłuższą tradycję w języku literackim”. Postać śmieli się coraz bardziej się upowszechnia (od XIX wieku), szczególnie zaś często można ją usłyszeć na terenie Mazowsza.

Warto również wspomnieć, że takie oboczne formy w czasie przeszłym ma więcej czasowników w języku polskim. Do rzeczonej grupy można zaliczyć np. siać (siali albo sieli), a także zwiać (zwiali bądź zwieli).